Avqustun 12-də Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında (ŞAR) növbəti astroseminar keçirilib.

Seminarı ŞAR-ın baş direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Namiq Cəlilov açaraq iştirakçıları salamlayıb, onlara məruzənin mövzusu barədə məlumat verib.

Daha sonra Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının “Qoşa ulduzlar və eruptiv proseslər“ şöbəsinin elmi işçisi Aysel Rüstəmova “AG Dra simbiotik ulduzunun spektral və fotometrik tədqiqi” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib.

Seminarda təqdim olunan məruzədə klassik simbiotik AG Dra ulduzunun uzunmüddətli spektral müşahidələrinin nəticələri təqdim olunub. İşdə iki dəst spektral müşahidə materialından istifadə olunub: Birinci dəst spektrlər, ARAS beynəlxalq Spektral Verilənlər bazasından götürülmüş, 2017-2025-ci illəri əhatə edən 38 spektrdən ibarətdir (R=11000-14000).; İkinci dəst spektrlər isə, 2016-20-ci illərdə, ŞAR-ın 2-m teleskopunun Kasseqren fokusunda, optik lifli spektroqrafda (ShAFES), R=28000 spektral ayırdetmə ilə alınmış 19 spektrdən ibarətdir. AG Dra sisteminin soyuq komponenti, K2-3 nəhəngin atmosferində yaranan seçilmiş təmiz metal udulma xətlərinin şüa sürətlərinin orta qiyməti əsasında bu ulduzun şüa sürəti əyrisi qurulub və spektral yolla tapıla bilən orbit elementləri: u (max) » -141.5  km/s ; u (min) » -154  km/s; sürətin amplitudu, u (orta) » 12.5 km/s; apeastr və periastrda sürət: ua » 6 km/s,     up  » 6.5 km/s,  opbitin eksentrisiteti e »  0.04 təyin olunmuşdur. Faza, orbital P= 548.65^d  perioduna görə aşağıdakı ifadədən hesablanmışdır: JDT = 2450775.3+548.65*E

Ulduzun şüalanma spektrinin diaqnostikası üçün: Hα 6563Å, Hβ 4861Å, He I 5876 Å, HeI6678 Å, He I 7065 Å və He II 4686 Å xətləri analiz olunub. Günəşə və ulduzun kütlə mərkəzinə gətirilmiş şüa sürətlərinə görə bu xətlərin profilləri qurulmuş və profilin əsas parametrləri təyin olunmuşdur. İstifadə edilən spektrlərin alındığı zaman aralığı, ulduzun fotometrik sakit halına (alışmalardan kənar) uyğun gəlir. Simbiotik ulduzların o cümlədən də AG Dra ulduzunun şüalanma spektrinin analizində, bu ulduzların fizikasının başa düşülməsində açar rolunu oynaya biləcək əsas məsələlərdən biri, yuxarıda qeyd olunan şüalanma xətlərinin (xüsisən də Ha və Hb xətləri) profilində bir və iki pikli formanın yaranması və bir formanın digərinə transformasiyası  mexanizminin araşdırılmasıdır. Bu məsələ bu gün də geniş diskussiya mövzusudur. Simbiotik sistemlərdə spektral və fotometrik dəyişkənliklər, ümumən sistemin fotometrik fəallıq halı və orbital hərəkəti ilə izah olunur. Ədəbiyyatda dərc olunmuş məlumatların tədqiqat işində alınan nəticələrlə müqayisəli analizindən belə bir nəticəyə gəlinir ki, şüalanma xətlərinin formasındakı bu dəyişkənliklər ümumən ulduzun aktivlik halı ilə bağlı olmayıb, sistemin orbital modulyasiyası, tutulma effektinin nəticəsidir.

Sonda tədqiqat çərçivəsində əldə olunan nəticələr ümumiləşdirilib, onların perspektiv tətbiq imkanları müzakirə olunub və iştirakçıların sualları cavablandırılıb.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.shao.az saytına istinad zəruridir.